Với phần lớn du khách, Phong Nha – Kẻ Bàng là chuyện của hang động: Phong Nha, Thiên Đường, Sơn Đoòng, Hang Én. Nhưng ngay phía trên trần những hang động ấy là một tầng tài nguyên khác, lâu nay chỉ nằm trong báo cáo khoa học – khu hệ chim hoang dã.
Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (tỉnh Quảng Trị, thuộc khu vực tỉnh Quảng Bình trước đây) vừa ghi nhận thêm 17 loài chim mới, nâng tổng số loài chim của vườn lên 353. Cùng với đó, hai điểm quan sát chim đang được xây dựng thử nghiệm. Đây là lần đầu tiên du lịch xem chim – birdwatching – được đặt lên bàn như một sản phẩm có thể khai thác ở vùng di sản này.
353 loài chim và ý nghĩa của con số vừa cập nhật
17 loài mới không được ghi nhận ở một chỗ. Chúng nằm rải trên nhiều dạng sinh cảnh khác nhau: rừng thường xanh trên núi đá vôi, rừng trên núi đất, sông suối và vùng đất ngập nước, và cả vùng chuyển tiếp giữa rừng với đồng cỏ ở rìa vườn.
Chi tiết đó quan trọng hơn bản thân con số. Nếu chim chỉ tập trung ở một kiểu sinh cảnh, khách chỉ đến được một điểm và mùa nào cũng như mùa nào. Khi các loài trải đều trên nhiều tầng sinh cảnh, người tổ chức mới thiết kế được nhiều tuyến, cho nhiều nhóm khách, vào nhiều thời điểm trong năm.
Với 353 loài, Phong Nha – Kẻ Bàng thuộc nhóm vườn quốc gia có khu hệ chim phong phú nhất Việt Nam, đáng chú ý nhất là các loài đặc hữu vùng núi đá vôi.
Hai điểm quan sát chim đang được thử nghiệm
Theo ông Đinh Huy Trí, Phó giám đốc Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, kết quả trên nằm trong khuôn khổ một nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh về điều tra khu hệ chim hoang dã. Nhóm nghiên cứu đã khảo sát thực địa trên 13 tuyến, thu thập dữ liệu về thành phần loài, sinh cảnh, phân bố và các tác động đang diễn ra lên khu hệ chim.
Từ nền dữ liệu đó, hai điểm quan sát chim được dựng thử nghiệm:
- Trong Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng – vùng lõi di sản, nơi tập trung rừng trên núi đá vôi.
- Tại Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu – Khe Nước Trong – rừng thường xanh còn nguyên vẹn ở phía nam, ít người biết nhưng đa dạng sinh học rất cao.
Qua khảo sát một số nhóm khách, ban quản lý nhận thấy nhiều du khách quan tâm tới chim hoang dã và muốn được trải nghiệm ngắm chim, đặc biệt là các loài có bộ lông sặc sỡ. Nhu cầu và tiềm năng đều có thật, nhưng loại hình này chưa từng được khai thác bài bản ở địa phương, trong khi nhiều vườn quốc gia khác đã làm hiệu quả từ lâu.
Vì sao “rừng nhiều chim” chưa đủ để mở tour
Anh Trần Xuân Mùi, chuyên viên Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế của vườn, thành viên nhóm nghiên cứu, cho biết: khác với tour tham quan thông thường, quan sát chim đòi hỏi người tổ chức hiểu rõ tập tính, sinh cảnh và thời điểm xuất hiện của từng loài. Thiếu kiến thức đó, khách có thể đi bốn tiếng trong rừng mà không thấy gì ngoài lá.
Một số loài đặc hữu hoặc có giá trị bảo tồn cao như chích đá vôi, khướu đá mun hoàn toàn có thể trở thành “loài mục tiêu” hấp dẫn với người mê quan sát chim. Nhưng đi kèm là một rủi ro rất cụ thể: việc “dẫn dụ” chim – phát tiếng kêu ghi âm, dùng mồi, dùng chim nhử – nếu làm không đúng cách sẽ tác động trực tiếp lên tập tính tự nhiên của chúng.
“Quan trọng nhất là phải tạo điều kiện để du khách quan sát chim trong môi trường tự nhiên, hạn chế tối đa việc tác động vào chúng. Với những loài đặc hữu, quý hiếm thì càng phải thận trọng, không thể vì muốn khách nhìn thấy mà làm ảnh hưởng đến sinh cảnh hoặc tập tính của chim”, anh Mùi chia sẻ.
Một điểm quan sát chim cần hội tụ những gì
Theo nhóm nghiên cứu, việc chọn vị trí không hề tuỳ hứng. Một điểm quan sát chim đạt yêu cầu phải hội tụ đồng thời nhiều yếu tố:
| Yếu tố | Vì sao quan trọng |
|---|---|
| Đa dạng loài | Quyết định chuyến đi có “đáng tiền” hay không; khách birdwatching tính bằng số loài ghi nhận được |
| Khả năng bắt gặp chim | Có loài quý nhưng cả tháng mới xuất hiện một lần thì không thể xếp thành lịch tour |
| Đặc điểm sinh cảnh | Tầng tán, độ mở của rừng, nguồn nước – quyết định khách có nhìn thấy chim hay chỉ nghe tiếng |
| Điều kiện tiếp cận | Đường vào, thời gian di chuyển, độ an toàn, khả năng phục vụ khách lớn tuổi |
| Mức độ tác động của con người | Điểm càng ít bị quấy nhiễu thì chim càng dạn; ngược lại, đưa khách vào sai chỗ sẽ phá hỏng chính điểm đó |
Nói cách khác, xây dựng điểm quan sát chim không đơn thuần là dựng một chòi quan sát rồi đưa khách vào rừng. Nhóm nghiên cứu đã xây dựng cơ sở dữ liệu và bản đồ GIS về phân bố chim – từ đó xác định khu vực nào có giá trị cần ưu tiên bảo tồn, khu vực nào phù hợp để nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái.
Nguyên tắc: bảo tồn đi trước, du lịch theo sau
Ban quản lý khẳng định phát triển du lịch quan sát chim phải đặt trong nguyên tắc bảo tồn: khu vực có giá trị sinh thái cao được bảo vệ nghiêm ngặt, chỉ khu vực phù hợp mới được chọn để đưa khách vào trải nghiệm.
Cách tiếp cận này khiến sản phẩm ra đời chậm hơn, quy mô nhỏ hơn và giá có thể cao hơn tour đại trà – nhưng với một khu vực mà giá trị cốt lõi chính là sự nguyên vẹn, đó là đánh đổi hợp lý.
Ngắm chim khác tour hang động ở chỗ nào?
Nếu quen với nhịp tour Phong Nha thông thường, bạn hãy chuẩn bị cho một kiểu đi khác hẳn:
| Tour hang động | Tour ngắm chim | |
|---|---|---|
| Giờ khởi hành | 7–8h sáng | Trước bình minh, thường 4h30–5h |
| Nhịp đi | Di chuyển liên tục theo lộ trình | Đi rất chậm, dừng lâu, im lặng |
| Quy mô nhóm | 20–40 khách | Thường chỉ 4–8 khách |
| Kết quả | Chắc chắn thấy hang | Phụ thuộc thời tiết và may mắn |
| Thiết bị | Đèn pin, giày chống trơn | Ống nhòm, ống ngắm, máy ảnh tele |
Chuẩn bị gì nếu muốn thử
- Ống nhòm 8x42 hoặc 10x42 là thiết bị bắt buộc – quan trọng hơn cả máy ảnh.
- Quần áo màu trung tính (xanh rêu, nâu, xám). Tránh đỏ, cam, trắng và quần áo gây tiếng sột soạt.
- Giày trekking bám tốt, tất dài, và thuốc chống vắt nếu đi mùa mưa.
- Tắt chuông điện thoại, không mở loa, không phát tiếng chim để gọi chim.
- Giữ khoảng cách với tổ chim, và đi cùng hướng dẫn viên bản địa – người biết loài nào ở đâu, giờ nào, và khi nào nên dừng lại.
Khung giờ tốt nhất luôn là sáng sớm và chiều muộn. Mùa khô (khoảng tháng 3 đến tháng 8) thuận lợi cho việc đi rừng; mùa mưa bão cuối năm, hoạt động ngoài trời trong vườn thường bị hạn chế.
Ghép ngắm chim vào lịch trình Phong Nha
Cần nói rõ: hai điểm quan sát chim đang trong giai đoạn thử nghiệm, chưa phải sản phẩm bán rộng rãi. Nếu quan tâm, bạn nên theo dõi thông tin chính thức từ Ban quản lý vườn và giữ phần lịch trình còn lại linh hoạt.
Trong khi chờ, phần “xương sống” của chuyến đi vẫn đặt trước được bình thường. Go365 là nền tảng du lịch trực tuyến hoạt động trên toàn Việt Nam, hiện bán nhiều tour khởi hành tại Quảng Bình, giá và điều kiện hiển thị rõ trước khi đặt:
- Động Phong Nha – Suối Nước Moọc trong ngày – tuyến kết hợp hang động và sinh cảnh sông suối, gần nhất với trải nghiệm thiên nhiên.
- Đạp xe – Động Phong Nha – Sông Chày Hang – đi chậm qua vùng đệm, dễ bắt gặp chim ven đường.
- Động Phong Nha – Động Thiên Đường trong ngày – lựa chọn kinh điển cho lần đầu tới vùng di sản.
- Xem tất cả tour và vé trải nghiệm, hoặc mua eSIM du lịch nếu bạn là khách quốc tế cần 4G/5G ngay khi hạ cánh.
Cần tư vấn lịch trình theo số ngày và số người, bạn có thể gọi hotline 0789.9000.77 (hoặc 0789.9000.55 / .88 / .99).
Việc Phong Nha – Kẻ Bàng bắt đầu nhìn khu hệ chim như một tài nguyên du lịch cho thấy giá trị của khu rừng không chỉ nằm dưới lòng đất. Và cách vườn tiếp cận – điều tra 13 tuyến, dựng bản đồ GIS, thử nghiệm trước khi mở bán – có lẽ mới là phần đáng học nhất.
Nguồn: nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh về điều tra khu hệ chim hoang dã tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, theo phát biểu của đại diện Ban quản lý vườn và nhóm nghiên cứu trên báo chí trong nước, tháng 8/2026.
Đọc thêm: Kinh nghiệm du lịch Quảng Bình 2026, Động Phong Nha hay động Thiên Đường và tàu du lịch Cố đô Huế – Phong Nha.
Ảnh trong bài (Wikimedia Commons, đã cắt/chỉnh kích thước): sông Son – Phong Nha – Preparetavalise.com (CC BY-SA 4.0); chim mào vàng – Christoph Moning (CC BY 4.0); chích đá vôi – Ulf Johansson / Naturhistoriska riksmuseet (CC BY 3.0); voọc chà vá chân nâu – JHuntphoto (CC BY-SA 4.0).